ผลต่างรายได้มาจากราคาหรือปริมาณ: วิธีแยก Price-Volume พร้อมสูตร
รายได้เดือนสิงหาคมต่ำกว่างบ 0.516 ล้านบาท คำถามแรกในที่ประชุมคือ ขายได้น้อยกว่าแผน หรือขายได้ถูกกว่าแผน สองคำตอบนี้นำไปสู่การแก้คนละทาง
สูตรแยกผลของปริมาณและราคา
สองส่วนรวมกันเท่ากับผลต่างรายได้ของสินค้านั้นพอดี ไม่มีส่วนที่หายไป และตรวจย้อนได้ทุกครั้ง
การคิดผลด้านปริมาณด้วยราคาตามงบ และคิดผลด้านราคาด้วยปริมาณจริง เป็นวิธีที่ใช้กันมากที่สุด บางบริษัทแยกส่วนที่ราคาและปริมาณเปลี่ยนพร้อมกันออกเป็นบรรทัดที่สาม เลือกวิธีเดียวแล้วใช้ทุกเดือน เพื่อให้แต่ละเดือนเทียบกันได้
ตัวอย่างจากไฟล์ Excel
ในตัวอย่าง ทุกสินค้าขายในราคาตามงบ ผลด้านราคาจึงเป็นศูนย์ และรายได้ที่ขาดไป 0.516 ล้านบาทมาจากปริมาณทั้งหมด
ทุกสินค้าขายได้น้อยกว่างบ เช่น วัสดุอุตสาหกรรม ขายได้ 4,810 หน่วย เทียบกับงบ 5,068 หน่วย
คำถามต่อไปจึงเป็นของฝ่ายขาย ความต้องการลดลงจริง สินค้าขาดสต็อก หรือคำสั่งซื้อเลื่อนไปเดือนถัดไป
ผลของสัดส่วนสินค้า (Mix)
เมื่อดูหลายสินค้ารวมกัน การขายสินค้าอัตรากำไรสูงได้น้อยลงและขายสินค้าอัตรากำไรต่ำได้มากขึ้น ทำให้กำไรขั้นต้นรวมลดลงได้ แม้ราคาและต้นทุนต่อหน่วยจะไม่เปลี่ยนเลย
ในตัวอย่าง ชุดประกอบสำเร็จ มีอัตรากำไรขั้นต้น 38.72% ส่วน ชิ้นส่วนขึ้นรูป อยู่ที่ 30.26% ทั้งที่รายได้ใกล้เคียงกัน ยอดขายที่ย้ายไปมาระหว่างสองสินค้านี้จึงขยับอัตรากำไรรวมได้
ถ้าต้องการแยกผลของสัดส่วนออกมาให้ชัด ให้คำนวณที่ระดับกำไรขั้นต้นแทนรายได้ และทำเฉพาะสินค้าที่ใช้หน่วยนับเทียบกันได้
ราคาเท่างบ แต่อัตรากำไรยังลด
รายได้เป็นแค่ครึ่งหนึ่งของเรื่อง ในตัวอย่าง ธุรกิจซื้อมาขายไปมีอัตรากำไรขั้นต้นรวม 33.67% เทียบกับงบ 35.33% ทั้งที่ขายในราคาตามงบ ส่วนที่หายไปมาจากต้นทุนสินค้าที่รับเข้า และวิธีถัวเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักของสต็อก
จึงต้องอ่านผลด้านต้นทุนต่อหน่วยคู่กับผลด้านราคาเสมอ การลดราคาเพื่อเพิ่มปริมาณขายอาจย้ายปัญหาจากปริมาณไปอยู่ที่อัตรากำไรแทน
ก่อนนำเข้าที่ประชุม
ตรวจหน่วยนับของแต่ละสินค้า และอย่ารวมปริมาณที่ใช้หน่วยต่างกัน
ตรวจว่าส่วนลดบันทึกเป็นการลดราคาขาย หรือแยกเป็นค่าใช้จ่ายอีกบรรทัด ถ้าแยกไว้ ผลด้านราคาจะดูเหมือนเป็นศูนย์ ทั้งที่ลูกค้าจ่ายจริงน้อยลง
การแยกราคาและปริมาณบอกว่าผลต่างเกิดจากส่วนไหน แต่ยังไม่บอกว่าทำไมจึงเกิด ต้องใช้ข้อมูลจากฝ่ายขายประกอบ ลำดับการอ่านแบบเต็มอยู่ในคู่มือยอดขายและกำไรขั้นต้น
คำถามที่พบบ่อย
ผลด้านราคากับปริมาณรวมกันแล้วไม่เท่าผลต่างรายได้ เกิดจากอะไร
มักเกิดจากการใช้ฐานไม่สอดคล้องกันในสองสูตร เช่น ใช้ราคาตามงบคูณทั้งสองส่วน ถ้าคิดผลด้านปริมาณด้วยราคาตามงบ และคิดผลด้านราคาด้วยปริมาณจริง ผลรวมจะเท่ากับผลต่างพอดี ตรวจด้วยว่าปริมาณและรายได้มาจากรายการชุดเดียวกัน
ธุรกิจบริการแยก Price-Volume ได้ไหม
ได้ ถ้ามีหน่วยนับที่ชัด เช่น ชั่วโมงที่เรียกเก็บ จำนวนสัญญา หรือจำนวนผู้ใช้ แล้วใช้รายได้ต่อหน่วยเป็นราคา ถ้างานแต่ละงานต่างกันมากจนไม่มีหน่วยร่วม ผลที่แยกได้จะตีความยาก
อ่านต่อ
ตัวเลขในบทความเป็นข้อมูลสมมติจากไฟล์ตัวอย่าง ใช้แสดงวิธีคำนวณ ไม่ใช่ผลประกอบการของบริษัทจริง
